6.2 Gezondheidseffecten en effecten op de natuur
Geluid wordt veroorzaakt door lokale bronnen en ervaren in de directe omgeving van deze geluidbronnen. Geluid is dus, in tegenstelling tot bijvoorbeeld luchtverontreiniging, een lokaal en plaatsgebonden milieuthema. Deze paragraaf geeft het effect weer van langdurige en hoge geluidbelasting op de gezondheid van mensen en het effect van te veel geluid op de fauna.
6.2.1 Effecten geluid op gezondheid
Een definitie van hinder is ‘een gevoel van onbehagen, gerelateerd aan een bron, met de overtuiging van een individu of groep dat dit een negatief effect heeft op hen’2. Daarnaast is het een verzamelnaam voor allerlei negatieve reacties, zoals boosheid, machteloosheid, neerslachtigheid, angst of concentratieverlies.
Algemene gezondheidseffecten
Hinder beïnvloedt het lichamelijk en geestelijk welbevinden en is daarmee een negatief gezondheidseffect. Hinder en stress kunnen leiden tot onder andere cardiovasculaire ziekten, zoals hoge bloeddruk en hartinfarct, en uiteindelijk tot vervroegd sterven. De mate van hinder wordt niet alleen bepaald door de mate van geluidbelasting, maar ook door bijvoorbeeld de mate waarop een persoon mogelijkheden heeft om geluidbelasting te beïnvloeden. De verschillende belastende functies zoals (spoor)wegverkeer en luchtvaart, kennen een verschillende dosis-effectrelatie voor geluidhinder en slaapverstoring. Zo ervaart men vliegverkeer als meer hinderlijk bij een gelijke luidheid dan wegverkeer. Mensen ervaren het geluid van alle geluidbronnen gezamenlijk. Om de hinder van dit gecumuleerde geluid te bepalen, worden de geluiden uit alle bronnen ‘hindergewogen’ bij elkaar opgeteld. Klik hier voor nadere toelichting.
Een te hoge geluidbelasting tijdens de slaap kan leiden tot slaapverstoring. Lawaai tijdens de slaap verstoort de herstelfunctie van de slaap. Er zijn inmiddels voldoende aanwijzingen dat langdurige blootstelling aan met name verkeersgeluid een negatief effect heeft op de leerprestaties van kinderen. Klik hier voor toelichting over de invloed die een te hoge geluidbelasting heeft op de gezondheid.
Effecten van langdurige en hoge geluidbelasting zijn op een aantal wijzen inzichtelijk te maken en te monitoren. Zo kan men hinder(klachten) inventariseren, (hinder)belevingsonderzoeken uitvoeren en het aantal gehinderden en/of slaapverstoorden berekenen door middel van wetenschappelijk vastgestelde dosis-effectrelaties en de berekende geluidbelasting op de gevels van woningen.
De EU dwingt de hiervoor genoemde monitoring deels af. Zo heeft zij al haar lidstaten verplicht voor een aantal stedelijke gebieden eens in de vijf jaar te rapporteren over het aantal geluidgehinderden per belastende functie, namelijk weg, spoorweg, industrie en luchtvaart3.
Effectindicatoren op inwoners in de regio Rijnmond
In 2012 moeten de agglomeratiegemeenten, het Rijk en de provincies voor een tweede keer rapporteren over het aantal geluidgehinderden per belastende functie. Binnen de regio Rijnmond zijn de gemeenten Albrandswaard, Barendrecht, Capelle a/d IJssel, Ridderkerk, Rotterdam, Schiedam, Spijkenisse en Vlaardingen agglomeratiegemeenten. Het aantal geluidgehinderden wordt berekend aan de hand van geluidbelasting en de toepassing van dosis-effectrelaties. In het MSR-rapport van 2013 kunnen deze nieuwe cijfers worden opgenomen.
Naast deze ‘berekende’ hinder voert de provincie Zuid-Holland om de twee tot drie jaar een milieubelevingsonderzoek (MBO) uit in twaalf aandachtsgebieden (dicht bij de industrie). In de Rijnmond liggen acht van de twaalf aandachtsgebieden. Het doel van het onderzoek is na te gaan hoe inwoners van deze locaties milieuhinder van industrie en verkeer ervaren.
De onderstaande indicator geeft informatie over de geluidhinder van inwoners van de regio Rijnmond. In 2008 is voor het laatst een milieubelevingsonderzoek uitgevoerd. Naar verwachting zal de provincie Zuid-Holland in 2011 een nieuw milieubelevingsonderzoek naar de trends in de afgelopen 3 jaar uitvoeren.
 |
(Klik voor de tekst bij de indicator op de afbeelding.)
Op basis van de geluidbelastingkaarten zijn de geluidsniveaus in de regio Rijnmond berekend die door wegverkeer, spoorwegen, industrie en luchtvaart worden veroorzaakt. 
Zie voor nadere toelichting Themarapport MSR 2008.
In dit rapport is voor de gehele regio de geluidbelasting berekend en zijn aantallen gehinderden bepaald. Deze berekeningen zijn gelegd naast de beleving van de inwoners. Ook is getracht een relatie te leggen tussen bijvoorbeeld verlaging van onroerendzaakbelasting van woningen vanwege een hoge geluidbelastingen en verhoging van kosten voor gezondheid door te veel geluid.
6.2.2 Effecten geluid op de fauna
Effect op vogels
Geluid vormt één van de belangrijkste verstorende factoren van wegverkeer op de natuurlijke omgeving. Het effect van geluid op (broed)vogels is het best onderzocht.4 Langs drukke snelwegen reiken effecten op broedvogels tot 750 meter. Bosvogels zijn nog gevoeliger voor geluidsverstoring. De effecten van het verkeer werken op twee manieren; door kritische geluidsniveaus en door kritische effectafstanden. Bij kritische geluidsniveaus is de vraag of het heersende geluid boven het kritische geluidsniveau voor een vogelsoort uitkomt. Bij kritische effectafstanden is de afstand tot de weg bepalend en niet zozeer het heersende geluidsniveau vanwege een weg. Klik hier voor nadere toelichting op het effect van geluid op vogels en de kritische geluidsniveaus en efectafstanden die hierbij gehanteerd worden.
Effect op zoetwatervissen
Uit een onderzoek van Rijksuniversiteit Groningen en Rijksuniversiteit Leiden uit 2007 blijkt dat veel vissen uitzonderlijk gevoelig zijn voor geluid. In een rapport is het effect van geluidsbelasting op zoetwatervissen beschreven. Zoetwatervissen blijken juist in troebel water zoals veel Zuid-Hollandse sloten en rivieren afhankelijk van hun gehoor voor het zoeken van voedsel en het opsporen van partners. De geluiden van heiwerken en explosies blijken te kunnen leiden tot beschadigingen van nieren, lever en zwemblaas en tot gasontwikkeling in de ogen en bloedvaten. Bron: Van Opzeeland et al4.
Effect op zoutwatermilieu
In het kader van Maasvlakte 2 zijn omvangrijke Monitoring en Evaluatie Programma’s opgesteld met als doel om optredende effecten van de aanleg, aanwezigheid en het gebruik van Maasvlakte 2 inzichtelijk te maken. Voor deze paragraaf zijn de inschattingen van effecten op bodemleven en algen als voedselvoorziening voor schelpdieren relevant. Zie verder www.maasvlakte2.com. De effecten van onderwatergeluid als gevolg van zeescheepvaart staat op de agenda van de International Maritime Organization. Lees verder voor nadere toelichting op de website IMO.